Cơ quan Hóa chất châu Âu (ECHA) ngày 20/8 đã công bố mở rộng đề xuất hạn chế đối với các “hóa chất vĩnh cửu” – PFAS – sang tám lĩnh vực công nghiệp và thương mại mới. Động thái này diễn ra trong bối cảnh Liên minh châu Âu (EU) đang chuẩn bị tiến hành một cuộc cải tổ toàn diện đối với khung pháp lý về an toàn hóa chất REACH.

PFAS: từ tiện ích đến lo ngại môi trường và sức khoẻ

PFAS (các hợp chất per- và polyfluoroalkyl) bắt đầu được sản xuất từ những năm 1940 nhờ khả năng chống nước, dầu mỡ và nhiệt. Các chất này hiện diện phổ biến trong nhiều sản phẩm tiêu dùng và công nghiệp như chảo chống dính, quần áo chống thấm, thiết bị bán dẫn và bọt chữa cháy.

Tuy nhiên, PFAS rất bền vững và khó phân hủy, khiến chúng tích tụ lâu dài trong môi trường và cơ thể con người. Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra mối liên hệ giữa PFAS với các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng như tổn thương gan, rối loạn nội tiết và ung thư. Vì vậy, PFAS được gọi là “hóa chất vĩnh cửu”.

Đề xuất hạn chế mở rộng: thêm nhiều ngành bị ảnh hưởng

Đề xuất ban đầu được đệ trình vào tháng 1/2023 bởi năm quốc gia châu Âu: Đan Mạch, Đức, Hà Lan, Na Uy và Thụy Điển. Sau khi thu thập hơn 5.600 ý kiến từ quá trình tham vấn công chúng, phạm vi hạn chế đã được điều chỉnh và mở rộng, hiện bao phủ hơn 10.000 hợp chất PFAS.

Các lĩnh vực mới nằm trong danh sách bị hạn chế bao gồm: ngành in ấn, đóng gói kín, chế tạo máy móc; các ứng dụng y tế như bao bì thuốc và tá dược; ngành quốc phòng, thuốc nổ, dệt kỹ thuật và một số ứng dụng công nghiệp như dung môi và chất xúc tác.

Mặc dù đề xuất vẫn theo hướng cấm sử dụng trên diện rộng, ECHA đang xem xét những phương án linh hoạt hơn – ví dụ như cho phép tiếp tục sử dụng PFAS trong các ngành điện tử, năng lượng và vận tải nếu rủi ro được kiểm soát hiệu quả.

Một tài liệu cập nhật trình bày các kịch bản khác nhau hiện đang được các ủy ban khoa học của ECHA xem xét và đánh giá thêm.

Lộ trình cải tổ luật REACH: siết chặt hơn nữa quản lý hóa chất

Đề xuất cuối cùng nhằm tiến tới loại bỏ gần như hoàn toàn PFAS, chỉ giữ lại các ngoại lệ có thời hạn cho những lĩnh vực thiết yếu như y tế, quốc phòng và công nghệ cao – nơi chưa có giải pháp thay thế phù hợp.

Dự kiến vào tháng 12/2025, Ủy ban châu Âu sẽ công bố đề xuất lập pháp chính thức để cải tổ REACH – một bước đi có thể định hình chính sách hóa chất của châu Âu trong nhiều thập kỷ tới. Cải cách này hướng đến việc hiện đại hóa và đơn giản hóa hệ thống hiện hành, bao gồm các yêu cầu về đăng ký, cập nhật dữ liệu an toàn kỹ thuật số, và tăng cường khả năng thực thi pháp luật.

Mặc dù REACH sẽ bao hàm quy định rõ ràng hơn về PFAS, lệnh cấm toàn diện đối với nhóm hóa chất này sẽ được triển khai riêng biệt trong các bước tiếp theo. Đồng thời, những biện pháp cụ thể như cấm PFAS trong bọt chữa cháy vẫn tiếp tục được áp dụng theo các quy định hiện hành.

Việc mở rộng đề xuất của ECHA được đánh giá là một trong những động thái mạnh mẽ nhất trong nỗ lực kiểm soát hóa chất tại châu Âu.

Tác động đến doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam

Đối với các doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu vào EU nói chung và khu vực Bắc Âu nói riêng – nơi có tiêu chuẩn môi trường rất nghiêm ngặt – việc EU siết chặt kiểm soát PFAS có thể tạo ra những thách thức đáng kể. Các mặt hàng như dệt may, bao bì, thiết bị điện tử, hoặc sản phẩm y tế nếu chứa PFAS hoặc liên quan đến chuỗi cung ứng PFAS có thể bị từ chối nhập khẩu, yêu cầu tái chứng nhận, hoặc buộc phải thay đổi nguyên vật liệu.

Do đó, các doanh nghiệp Việt cần chủ động rà soát chuỗi cung ứng, đánh giá lại nguyên liệu đầu vào và tăng cường minh bạch thông tin hóa chất trong sản phẩm. Ngoài ra, việc nắm bắt lộ trình cải tổ REACH và các quy định cập nhật từ ECHA sẽ giúp doanh nghiệp điều chỉnh chiến lược sản xuất – xuất khẩu phù hợp, giảm thiểu rủi ro pháp lý và duy trì lợi thế cạnh tranh tại thị trường EU, đặc biệt là tại các nước Bắc Âu như Thụy Điển, Na Uy và Đan Mạch – những nước đi đầu trong chiến dịch hạn chế PFAS.

(Thương vụ Việt Nam tại Thụy Điển, kiêm nhiệm Đan Mạch, Na Uy, Iceland, và Latvia)