Ngày 30 tháng 6 năm 2025, tại cuộc họp Bộ trưởng EFTA tổ chức tại Tromsø (Na Uy), một bước ngoặt quan trọng trong chính sách thương mại của khối đã được đánh dấu: Na Uy, cùng với các quốc gia EFTA khác, đã chính thức ký kết Hiệp định Đối tác Kinh tế (EPA) với Malaysia. Trong bối cảnh thương mại quốc tế đang bị thử thách bởi chủ nghĩa bảo hộ, biến động địa chính trị và xu hướng tái định hình chuỗi cung ứng toàn cầu, hiệp định này mang ý nghĩa chiến lược cả về kinh tế lẫn chính trị đối với các bên.

Hiệp định thương mại trong thời kỳ bất ổn

Với việc ký kết hiệp định này, Na Uy không chỉ củng cố mạng lưới đối tác kinh tế tại châu Á, mà còn đảm bảo vị thế cạnh tranh của doanh nghiệp Na Uy tại một thị trường đang phát triển nhanh chóng như Malaysia.

Tuy hiện tại kim ngạch thương mại giữa Na Uy và Malaysia vẫn ở mức khiêm tốn (khoảng 7,1 tỷ NOK vào năm 2023), song tốc độ tăng trưởng đáng kể trong những năm gần đây10%/năm ở chiều nhập khẩu và 5%/năm ở chiều xuất khẩu cho thấy tiềm năng lớn. Thêm vào đó, thị trường Malaysia đang nổi lên như một trung tâm chiến lược trong khu vực Đông Nam Á, đặc biệt về các lĩnh vực viễn thông, năng lượng và vận tải biển, vốn là thế mạnh của Na Uy.

Nội dung và phạm vi hiệp định

Hiệp định mới mang tính toàn diện, bao phủ các lĩnh vực cốt lõi của thương mại hiện đại:

• Hàng hóa và dịch vụ tài chính
• Viễn thông
• Đầu tư và mua sắm công
• Cạnh tranh và quyền sở hữu trí tuệ
• Biến đổi khí hậu, môi trường và quyền lao động

Đáng chú ý, 99% hàng hóa xuất khẩu của Na Uy sang Malaysia sẽ được miễn thuế trong vòng 10 năm, trong đó 96% sẽ được miễn thuế trong 5 năm đầu. Đây là một trong những mức cam kết thị trường cao nhất từng đạt được trong các hiệp định thương mại giữa EFTA và một quốc gia châu Á.

Một điểm nổi bật là Malaysia lần đầu tiên cam kết mở cửa thị trường mua sắm công (public procurement) cho các doanh nghiệp EFTA – điều chưa từng có trong bất kỳ FTA nào trước đây giữa EFTA và châu Á. Điều này tạo điều kiện để doanh nghiệp Na Uy tham gia bình đẳng vào các dự án cơ sở hạ tầng, kỹ thuật, công nghệ tại Malaysia – vốn là lĩnh vực đầu tư trọng điểm trong chiến lược phát triển quốc gia của Malaysia.

Thúc đẩy hợp tác học thuật và đổi mới

Bên lề hiệp định thương mại, hai Biên bản ghi nhớ (MoUs) về hợp tác giáo dục cũng được ký kết giữa:

• Đại học Stavanger (Na Uy) và Đại học Công nghệ PETRONAS (Malaysia)
• Đại học Đông Nam Na Uy và Đại học Công nghệ PETRONAS

Các thỏa thuận này nhấn mạnh cam kết thúc đẩy quốc tế hóa giáo dục đại học, bao gồm trao đổi sinh viên, phát triển chương trình đào tạo chung, nghiên cứu hợp tác và chia sẻ giảng viên. Đây là bước đi thể hiện tầm nhìn dài hạn trong việc gắn kết giáo dục – nghiên cứu với hợp tác công nghiệp, tạo tiền đề cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo xuyên quốc gia.

Góc nhìn chiến lược từ Na Uy và EFTA

Tính từ đầu năm 2024, đây là hiệp định thương mại thứ tư được EFTA ký kết dưới sự chủ trì của Na Uy, sau các thỏa thuận với Thái Lan, Kosovo và Ukraine. Điều này cho thấy Na Uy đang chủ động dẫn dắt chiến lược hội nhập kinh tế của khối EFTA, với phương châm không chỉ đảm bảo tiếp cận thị trường mà còn thúc đẩy thương mại bền vững, có trách nhiệm và tương hỗ.

Trong bối cảnh chủ nghĩa bảo hộ đang gia tăng ở nhiều nền kinh tế lớn, việc ký kết các hiệp định như thế này là một lựa chọn chiến lược để duy trì hệ sinh thái thương mại mở, bảo vệ các chuẩn mực môi trường, lao động, đồng thời mở rộng “vòng ảnh hưởng kinh tế” của Na Uy tại khu vực châu Á Thái Bình Dương.