Liên minh châu Âu (EU) hoan nghênh việc Hiệp định về Trợ cấp Thủy sản của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) chính thức có hiệu lực – một dấu mốc quan trọng sau hai thập kỷ đàm phán đa phương đầy nỗ lực. Đây là bước tiến lớn trong nỗ lực toàn cầu nhằm bảo vệ đại dương, với mục tiêu loại bỏ các hình thức trợ cấp gây hại cho ngành thủy sản, qua đó góp phần xây dựng một đại dương bền vững và thịnh vượng hơn cho các thế hệ tương lai.

Hiệp định mang tính bước ngoặt này, với các điều khoản ràng buộc và có thể thực thi, được kỳ vọng sẽ giảm thiểu đáng kể tình trạng khai thác quá mức, đảm bảo ngành thủy sản phát triển bền vững và thúc đẩy các thực hành tốt hơn cho cộng đồng ven biển trên toàn thế giới. Đây cũng là một trong những ưu tiên hàng đầu của Hiệp ước Đại dương châu Âu, thể hiện cam kết mạnh mẽ của EU trong việc bảo vệ biển và đại dương.

Việc hiệp định có hiệu lực cũng đồng nghĩa với việc Quỹ Thủy sản của WTO được kích hoạt. Quỹ này nhằm hỗ trợ các quốc gia đang phát triển và kém phát triển trong việc thực thi hiệp định, nâng cao tính bền vững và mang lại lợi ích cho các cộng đồng ngư dân trên toàn cầu. EU và các quốc gia thành viên hiện là nhà tài trợ chính cho quỹ quan trọng này.

Phù hợp với Mục tiêu Phát triển Bền vững số 14.6 của Liên Hợp Quốc, yêu cầu WTO cấm các hình thức trợ cấp gây hại trong thủy sản, Hiệp định quy định:

• Cấm trợ cấp cho hoạt động khai thác trái phép, không báo cáo và không theo quy định (IUU);
• Áp dụng các quy định minh bạch chưa từng có tiền lệ để giám sát việc thực hiện;
• Cấm mọi hình thức trợ cấp cho hoạt động đánh bắt trên vùng biển quốc tế không có quy định, vốn là khu vực dễ bị tổn thương nhất vì thiếu cơ chế quản lý đồng bộ;
• Một điều khoản bổ sung sẽ áp dụng các quy định bền vững đối với trợ cấp liên quan đến các loài cá đang bị khai thác quá mức, thúc đẩy phương pháp quản lý thủy sản bền vững hơn.

EU cam kết tiếp tục thúc đẩy đàm phán các điều khoản bổ sung nhằm chống lại các hình thức trợ cấp gây hại trong ngành thủy sản trên toàn cầu, mở rộng hơn nữa những thành tựu đã đạt được trong giai đoạn đầu tiên của hiệp định này.

Các bước tiếp theo

Với việc hiệp định chính thức có hiệu lực, các thành viên WTO cần áp dụng các quy định mới này vào hệ thống chính sách trợ cấp thủy sản trong nước.

Để giám sát việc thực thi, các thành viên WTO phải nộp các báo cáo chi tiết và các thông báo bắt buộc, sẽ được Ủy ban Trợ cấp Thủy sản WTO – được thành lập theo hiệp định – xem xét và đánh giá.

Trong khi 111 thành viên WTO đã chấp thuận hiệp định, EU kêu gọi các thành viên còn lại – đặc biệt là các quốc gia đánh bắt lớn – sớm phê duyệt, nhằm đảm bảo lợi ích được lan tỏa rộng rãi hơn.

Bối cảnh

Hiệp định về Trợ cấp Thủy sản của WTO là hiệp định thương mại đa phương đầu tiên tập trung vào tính bền vững, được thông qua tại Hội nghị Bộ trưởng WTO lần thứ 12 (MC12) vào tháng 6/2022, bao gồm các nội dung chính:

• Cấm trợ cấp của chính phủ cho hoạt động khai thác IUU (trái phép, không báo cáo và không theo quy định);
• Cấm trợ cấp cho hoạt động đánh bắt trên các vùng biển quốc tế không được quản lý;
• Cấm trợ cấp liên quan đến các loài thủy sản dễ bị tổn thương nhất;
• Quy định xử lý việc chuyển đổi cờ tàu (reflagging) để trốn tránh các quy định quản lý;
• Các điều khoản minh bạch và thông báo rộng rãi để giám sát việc thực hiện hiệp định.

EU đóng vai trò nòng cốt trong quá trình đàm phán và là một trong những bên chấp thuận sớm nhất hiệp định vào tháng 6/2023, đồng thời tích cực kêu gọi các thành viên WTO khác nhanh chóng phê duyệt hiệp định.