Trong bối cảnh hệ thống thương mại toàn cầu đang trải qua những biến động sâu sắc, Hội đồng Thương mại Quốc gia Thụy Điển (National Board of Trade Sweden) đã công bố báo cáo phân tích “A New Trade Policy Era: The need for a rule-based trade coalition”. Báo cáo cho rằng những thay đổi mang tính cấu trúc trong thương mại quốc tế hiện nay đòi hỏi Liên minh châu Âu (EU) phải tìm kiếm các khuôn khổ hợp tác mới cùng các đối tác cùng chí hướng, nhằm khôi phục và củng cố một hệ thống thương mại dựa trên luật lệ.

Thời gian qua, phản ứng của EU trước các biện pháp thuế quan của Hoa Kỳ chủ yếu mang tính giảm thiểu thiệt hại ngắn hạn. Tuy nhiên, theo báo cáo, dù cần thiết trong ngắn hạn, cách tiếp cận này vẫn mang tính bị động, chưa đủ để bảo vệ lợi ích dài hạn của EU cũng như chưa tạo ra lộ trình bền vững cho hệ thống thương mại dựa trên luật lệ.

Trong bối cảnh đó, báo cáo đánh giá cao đề xuất của Chủ tịch Ủy ban châu Âu tại Hội đồng châu Âu tháng 6/2025 về việc tăng cường hợp tác giữa EU và Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP). Với sự tham gia của các nền kinh tế lớn trải rộng trên năm châu lục, CPTPP được xem là một cấu trúc có thể chứng minh rằng tự do hóa thương mại quy mô lớn vẫn có thể vận hành hiệu quả trên nền tảng luật lệ.

Từ đó, Hội đồng Thương mại Quốc gia Thụy Điển đề xuất EU khởi xướng một Liên minh thương mại dựa trên luật lệ (Rule-Based Trade Coalition – RBTC). Theo báo cáo, đây là cách tiếp cận thực tế nhất để EU cùng các đối tác cùng chí hướng tạo dựng những cấu trúc hỗ trợ mới cho thương mại toàn cầu. Để thành công, RBTC không chỉ mang ý nghĩa chính trị mà còn phải tạo ra lợi ích thương mại thực chất cho các thành viên.

Báo cáo xác định sáu lĩnh vực hợp tác làm nền tảng cho liên minh này, qua đó cụ thể hóa định hướng chiến lược mà lãnh đạo EU đã nêu ra. RBTC được thiết kế tương thích với WTO nhưng không nằm trong khuôn khổ thể chế của WTO, phản ánh quan điểm rằng việc củng cố hệ thống thương mại đa phương cần được thực hiện song song cả bên trong và bên ngoài cấu trúc GATT/WTO truyền thống.

Theo đề xuất, EU và CPTPP sẽ đóng vai trò hạt nhân của liên minh, đồng thời mở rộng cho các quốc gia ứng viên EU, các thành viên CPTPP, cũng như các đối tác FTA của EU thuộc Nhóm Ottawa hoặc Cơ chế Trọng tài Phúc thẩm Tạm thời (MPIA). Tổng thể các nền kinh tế này hiện chiếm hơn một nửa thương mại hàng hóa toàn cầu, tạo nền tảng đủ lớn để RBTC có sức nặng thực chất. Tuy nhiên, liên minh chỉ phù hợp với những quốc gia sẵn sàng hội nhập thương mại thực chất, tôn trọng các cam kết WTO và không theo đuổi các chính sách thay thế nhập khẩu hay duy trì rào cản thương mại cao.

Báo cáo kết luận rằng thế giới đã bước sang một kỷ nguyên chính sách thương mại mới, đòi hỏi những giải pháp vừa kế thừa kinh nghiệm quá khứ, vừa mang tính sáng tạo và thích ứng với thực tiễn mới. Vấn đề đặt ra không phải là liệu các thể chế thương mại mới có hình thành hay không, mà là EU có tham gia định hình những thể chế đó hay không, và liệu các thể chế tương lai sẽ tiếp tục củng cố hay làm suy yếu thương mại dựa trên luật lệ.

Tham khảo báo cáo

https://www.kommerskollegium.se/globalassets/publikationer/rapporter/2025/a-new-trade-policy-era–the-need-for-a-rule-based-trade-coalition.pdf?fbclid=IwY2xjawPUnDZleHRuA2FlbQIxMABicmlkETBUZnU5UHY3bktSekczNG5wc3J0YwZhcHBfaWQPNDM2NzYxNzc5NzQ0NjIwAAEebbkAS9O0QyZ0qzPKcLjW4fWAL9KTKrv9EJV5HiOmDQClUWWNYQ8h4FJlmBE_aem_AZk3ia-K2c-Pzu2Zf4JUSA