Đan Mạch: Ngành chăn nuôi lợn tỷ USD đối mặt sức ép từ tranh cãi về “nhân giống cực đoan”

Theo tin của Đan Mạch, hoạt động chọn giống nhằm tăng số lượng lợn con trong mỗi lứa đang trở thành tâm điểm tranh luận chính trị, khi Chính phủ Đan Mạch dự kiến chấm dứt tình trạng được gọi là “nhân giống cực đoan” chậm nhất vào năm 2035.

Tranh luận tập trung vào việc lợn nái tại các trang trại Đan Mạch ngày càng sinh nhiều con hơn, trong khi khả năng chăm sóc và nuôi dưỡng của chúng không tăng tương ứng. Tuy nhiên, khái niệm “nhân giống cực đoan” hiện chưa có định nghĩa chính thức và ngành chăn nuôi bác bỏ việc hoạt động chọn giống tại Đan Mạch có thể được xếp vào nhóm này.

Số lợn con trong mỗi lứa tăng gấp đôi

Vào giữa thập niên 1970, một con lợn nái tại Đan Mạch sinh trung bình 9,9 con mỗi lứa. Con số này tăng lên 11,5 con vào năm 1992, 15,2 con vào năm 2007 và 20,6 con vào năm 2025.

Số lượng núm vú của lợn nái cũng tăng thông qua quá trình chọn giống. Trong điều kiện tự nhiên, lợn nái thường có 10-12 núm vú và nuôi từ 4-12 con. Tại các trang trại Đan Mạch, lợn nái hiện thường có 14-15 núm vú.

Từ đầu những năm 1990, các chương trình chọn giống được triển khai có hệ thống, dựa trên dữ liệu di truyền nhằm lựa chọn những đặc điểm có lợi nhất về khả năng sinh sản, tốc độ tăng trưởng và hiệu quả sử dụng thức ăn.

DanBred, doanh nghiệp hàng đầu trong lĩnh vực giống lợn tại Đan Mạch, đạt doanh thu 1,3 tỷ DKK trong năm 2025. Hiệp hội Nông nghiệp và Thực phẩm Đan Mạch hiện là cổ đông lớn của công ty.

Giống lợn của DanBred không chỉ được sử dụng trong nước mà còn được xuất khẩu sang nhiều thị trường lớn như Mỹ, Đức và Brazil.

Lo ngại về tỷ lệ tử vong và phúc lợi động vật

Theo các chuyên gia, số lượng lợn con trong mỗi lứa tăng nhanh nhưng tổng trọng lượng cả lứa gần như không thay đổi. Điều này khiến nhiều lợn con sinh ra có trọng lượng thấp, sức khỏe yếu, dễ mắc bệnh và có nguy cơ chết sớm.

Khoảng 25.000 con lợn chết mỗi ngày tại Đan Mạch. Tỷ lệ lợn nái chết sớm hiện ở mức 13,9%, cao hơn hơn ba lần so với mức 4,6% vào năm 1990.

Một số lợn nái sinh nhiều con hơn số núm vú có thể nuôi, khiến các trang trại phải sử dụng lợn nái nuôi hộ. Những con lợn con được chuyển sang một lợn nái khác để tiếp tục bú sữa.

Bộ trưởng Thiên nhiên và Phúc lợi Động vật Đan Mạch Christian Rabjerg Madsen cho rằng đây không phải là một hệ thống phù hợp và tình trạng số lượng lợn con chết quá nhiều có liên quan trực tiếp đến hoạt động chọn giống hiện nay.
Chính phủ dự kiến xây dựng các quy định mới thông qua cơ chế đàm phán giữa các bên liên quan trong ngành chăn nuôi lợn. Tuy nhiên, tiêu chí cụ thể để xác định thế nào là “nhân giống cực đoan” vẫn chưa được công bố.

Ngành chăn nuôi khẳng định áp dụng phương pháp cân bằng

DanBred cho biết công ty không trực tiếp quyết định mục tiêu chọn giống, mà thực hiện cung cấp dữ liệu di truyền, kiến thức chuyên môn và các giải pháp giống theo định hướng do Hiệp hội Nông nghiệp và Thực phẩm Đan Mạch xác lập.

Doanh nghiệp khẳng định đang áp dụng phương pháp “chọn giống cân bằng”, kết hợp giữa năng suất, khả năng sinh sản, sức khỏe, độ bền vững và tỷ lệ sống của vật nuôi.

Lợn thịt có nguồn gen Duroc của DanBred có thể tăng hơn 1,1 kg mỗi ngày và đạt trọng lượng khoảng 100 kg sau sáu tháng. Theo DanBred, chương trình chọn giống giúp tăng thêm khoảng 35 DKK lợi nhuận cho mỗi con lợn từ khi sinh ra đến khi xuất chuồng.

Với sản lượng khoảng 30 triệu con lợn mỗi năm, cải thiện nhỏ về hiệu quả chăn nuôi cũng có thể mang lại giá trị kinh tế đáng kể cho ngành.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng việc ưu tiên quá mức cho năng suất có thể tạo ra những tác động không mong muốn đối với sức khỏe của lợn nái và lợn con.

Mô hình chọn giống khác được chú ý

Topigs Norsvin, doanh nghiệp giống lợn của Na Uy và Hà Lan, đang được một số chính trị gia và chuyên gia Đan Mạch đánh giá là phương án thay thế đáng chú ý.

Doanh nghiệp này đặt mục tiêu số lợn con sinh ra còn sống không vượt quá số núm vú của lợn nái, nhằm bảo đảm mỗi con có thể bú sữa trực tiếp từ mẹ.

Năm 2024, lợn nái của Topigs Norsvin sinh trung bình 17,5 con mỗi lứa, thấp hơn mức bình quân 20,6 con của Đan Mạch trong năm 2025.

Tỷ lệ lợn nái chết tại các trang trại sử dụng giống của Topigs Norsvin là 5,3%, so với mức bình quân toàn quốc là 13,9%. Tỷ lệ lợn con sinh ra còn sống nhưng chết trước khi cai sữa là 11,2%, thấp hơn mức bình quân 13,1%.

Đại diện Topigs Norsvin cho rằng hoạt động chọn giống cần đồng thời bảo đảm tốc độ tăng trưởng, tỷ lệ tử vong thấp, khả năng vận động tốt và sức khỏe của vật nuôi. Tuy nhiên, doanh nghiệp cũng thừa nhận số lượng con trong mỗi lứa vẫn phải đủ cao để bảo đảm hiệu quả kinh tế.

Ngành chăn nuôi cho rằng tình hình đang cải thiện

Hiệp hội Nông nghiệp và Thực phẩm Đan Mạch cho biết đã điều chỉnh mục tiêu chọn giống từ năm 2022, trong đó dành sự quan tâm lớn hơn cho tỷ lệ sống của lợn con.

Số liệu mới nhất cho thấy tỷ lệ chết của lợn nái giảm trong hai năm liên tiếp. Tỷ lệ lợn con chết trước khi bước vào giai đoạn nuôi thịt hiện ở mức 20,3%, thấp nhất kể từ đầu những năm 2000.

Hiệp hội cho biết tỷ lệ tử vong của lợn con đã giảm 1,4 điểm phần trăm trong một năm. So với năm 2022, mỗi ngày có thêm khoảng 3.500 lợn con sống sót.

Đại diện ngành chăn nuôi khẳng định Đan Mạch không thực hiện “nhân giống cực đoan”, mà đang áp dụng phương pháp chọn giống cân bằng, trong đó không chỉ theo đuổi năng suất mà còn ưu tiên phúc lợi động vật, sức khỏe, khả năng thích nghi, môi trường và tỷ lệ sống.

Tuy nhiên, Chính phủ Đan Mạch cho rằng những cải thiện hiện nay chưa đủ và cần đặt ra các mục tiêu tham vọng hơn. Tranh luận về giới hạn giữa hiệu quả kinh tế và phúc lợi động vật dự kiến tiếp tục là vấn đề trọng tâm trong quá trình xây dựng chính sách đối với ngành chăn nuôi lợn của nước này.

(Thương vụ Việt Nam tại Thụy Điển kiêm nhiệm Đan Mạch, Na Uy, Iceland, và Latvia)