LIVSFS 2025:4, quy định mới của Cơ quan Thực phẩm Thụy Điển về nước quả và nước uống từ quả, sẽ có hiệu lực từ ngày 14/6/2026. Văn bản này chủ yếu áp dụng với doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu, đóng gói, phân phối thực phẩm tại Thụy Điển. Tuy nhiên, các doanh nghiệp xuất khẩu nước quả và sản phẩm chế biến từ trái cây của Việt Nam cũng sẽ chịu tác động gián tiếp ngày càng rõ, nhất là trong bối cảnh thị trường châu Âu siết chuẩn thành phần, mở đường cho dòng sản phẩm giảm đường và yêu cầu cao hơn về phân loại, công nghệ chế biến và ghi nhãn.

Thụy Điển đang cập nhật khung pháp lý đối với nhóm sản phẩm nước quả và nước uống từ quả theo hướng hiện đại hơn, minh bạch hơn và phù hợp hơn với xu hướng tiêu dùng mới. LIVSFS 2025:4 thay thế quy định cũ LIVSFS 2003:18, được ban hành trong bối cảnh nước này nội luật hóa các sửa đổi của EU theo Chỉ thị (EU) 2024/1438, thuộc gói điều chỉnh đối với các “breakfast directives”. Mục tiêu của lần sửa đổi này là cập nhật chuẩn hàng hóa, tăng tính rõ ràng cho người tiêu dùng, phản ánh xu hướng giảm đường trong thực phẩm và tạo dư địa pháp lý cho đổi mới sản phẩm.

Về phạm vi điều chỉnh, quy định mới bao trùm các yêu cầu liên quan đến sản xuất, thành phần, phương pháp chế biến, tên gọi và ghi nhãn đối với nước quả, nước quả từ cô đặc, nước quả cô đặc và nước uống từ quả. Các đối tượng chịu tác động trực tiếp là doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu, đóng gói, phân phối và cơ quan kiểm tra thực phẩm. Dù không phải là nhóm được văn bản điều chỉnh trực tiếp về mặt pháp lý, các nhà xuất khẩu nước ngoài, trong đó có doanh nghiệp Việt Nam, vẫn sẽ chịu ảnh hưởng gián tiếp thông qua yêu cầu mới từ các đối tác nhập khẩu và phân phối trong chuỗi cung ứng.

Điểm mới đáng chú ý nhất của LIVSFS 2025:4 là việc bổ sung ba nhóm sản phẩm mới gồm nước quả giảm đường, nước quả giảm đường từ cô đặc và nước quả cô đặc giảm đường. Đây là thay đổi có ý nghĩa không nhỏ đối với ngành chế biến trái cây, bởi nó chính thức mở đường cho các quy trình công nghệ nhằm giảm lượng đường tự nhiên trong nước quả. Nếu trước đây nước quả thường bị nhìn nhận là nhóm sản phẩm có hàm lượng đường cao, thì khuôn khổ pháp lý mới đang tạo điều kiện để doanh nghiệp phát triển các dòng sản phẩm phù hợp hơn với xu hướng tiêu dùng lành mạnh tại châu Âu.

Một thay đổi quan trọng khác là việc cho phép nước quả ghi thông tin theo nghĩa “chỉ chứa các loại đường có sẵn tự nhiên”. Đây là cách làm rõ bản chất sản phẩm, nhằm giảm tình trạng người tiêu dùng hiểu nhầm rằng nước quả có bổ sung đường như nhiều loại đồ uống khác trên thị trường. Đồng thời, quy định mới cũng giảm mức đường hoặc mật ong được phép bổ sung trong một số loại nước uống từ quả, qua đó siết tiêu chuẩn thành phần theo hướng lành mạnh hơn. Ngoài ra, văn bản còn cho phép sử dụng protein thực vật từ hạt hướng dương như một chất hỗ trợ làm trong nước quả, cho thấy nhà làm luật đang mở không gian nhất định cho đổi mới công nghệ trong chế biến.

Đối với doanh nghiệp Việt Nam, tác động dễ thấy nhất là ở cơ hội thị trường. Việc xuất hiện các nhóm nước quả giảm đường có thể mở ra dư địa mới cho ngành chế biến trái cây, đặc biệt trong bối cảnh người tiêu dùng châu Âu ngày càng quan tâm đến sức khỏe, thành phần dinh dưỡng và hàm lượng đường trong đồ uống. Với những doanh nghiệp có năng lực chế biến sâu, có thể kiểm soát quy trình công nghệ và phát triển sản phẩm phù hợp với thị hiếu mới, đây là cơ hội để nâng giá trị gia tăng, thay vì tiếp tục phụ thuộc chủ yếu vào xuất khẩu nguyên liệu hoặc các dòng nước quả truyền thống.

Tuy nhiên, cơ hội chỉ đi kèm lợi thế khi doanh nghiệp đủ khả năng đáp ứng yêu cầu kỹ thuật ngày càng cao. LIVSFS 2025:4 không chỉ mở thêm danh mục sản phẩm mà còn đặt ra bài toán tuân thủ chặt chẽ hơn về công thức, phân loại hàng hóa, hồ sơ công nghệ và cách ghi nhãn. Các doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu nước quả, đồ uống từ quả hoặc sản phẩm chế biến từ trái cây sang Thụy Điển và rộng hơn là thị trường EU sẽ phải rà soát lại thành phần sản phẩm, nhất là với các mặt hàng có bổ sung đường hoặc mật ong. Nếu không cập nhật kịp, rủi ro không chỉ nằm ở việc ghi nhãn sai mà còn có thể phát sinh từ việc phân loại sai nhóm sản phẩm hoặc không đáp ứng đúng tiêu chuẩn thành phần của thị trường nhập khẩu.

Tác động gián tiếp đối với nhà xuất khẩu Việt Nam sẽ thể hiện rõ nhất qua yêu cầu từ các nhà nhập khẩu, nhà đóng gói và nhà phân phối châu Âu. Khi thị trường cuối cùng thay đổi tiêu chuẩn, áp lực kiểm soát dữ liệu kỹ thuật và thông tin sản phẩm sẽ được chuyển ngược về phía nhà cung cấp. Điều này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp Việt Nam cần chuẩn bị kỹ hơn về hồ sơ công nghệ, tiêu chuẩn nội bộ, khả năng giải trình thành phần và mức độ phù hợp của sản phẩm với từng nhóm hàng theo quy định mới. Những doanh nghiệp chậm điều chỉnh có thể gặp bất lợi trong đàm phán với đối tác, chậm tiếp cận phân khúc mới hoặc phải chịu thêm chi phí sửa đổi sản phẩm và nhãn hàng.

Ở góc độ cạnh tranh, quy định mới tạo ra một sự phân hóa rõ hơn trong ngành. Doanh nghiệp có năng lực công nghệ, chủ động đổi mới sản phẩm và hiểu rõ yêu cầu pháp lý của thị trường EU sẽ có cơ hội đi trước trong phân khúc nước quả giảm đường và các sản phẩm hướng đến tiêu dùng lành mạnh. Trong khi đó, các doanh nghiệp chủ yếu sản xuất theo công thức cũ, ít đầu tư cho phát triển sản phẩm hoặc chưa quen với các chuẩn phân loại kỹ thuật của châu Âu sẽ chịu sức ép thích ứng lớn hơn. Đây không còn là câu chuyện riêng của khâu xuất khẩu mà là bài toán chiến lược cho toàn bộ chuỗi chế biến trái cây.

Diễn biến từ Thụy Điển cho thấy thị trường châu Âu đang dịch chuyển theo hướng vừa siết chuẩn kỹ thuật, vừa mở đường cho sản phẩm đổi mới phù hợp với xu thế tiêu dùng mới. Với Việt Nam, điều đó đặt ra yêu cầu phải theo dõi sát cách EU và từng nước thành viên triển khai Chỉ thị (EU) 2024/1438, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp chế biến trái cây nâng năng lực kiểm soát thành phần, làm chủ công nghệ và hoàn thiện chiến lược nhãn hàng. Về hình thức, LIVSFS 2025:4 là quy định áp dụng trong thị trường Thụy Điển. Nhưng về thực chất, tác động của nó sẽ lan rộng đến cả những doanh nghiệp Việt Nam đang muốn giữ chỗ đứng hoặc mở rộng hiện diện tại thị trường EU trong giai đoạn tới.

(Thương vụ Việt Nam tại Thụy Điển kiêm nhiệm Đan Mạch, Na Uy, Iceland, và Latvia)