Theo tin của Thụy Điển, Cơ quan Thực phẩm Thụy Điển khuyến cáo trẻ em, thanh thiếu niên và phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, bao gồm phụ nữ mang thai và cho con bú, nên hạn chế tiêu thụ các loại cá có nguy cơ nhiễm dioxin và PCB cao, như cá trích Baltic, ở mức không quá 2-3 lần mỗi năm. Các nhóm người tiêu dùng khác không nên ăn các loại cá này quá một lần mỗi tuần.

Dioxin và PCB là các chất ô nhiễm hữu cơ bền vững, tồn tại phổ biến trong môi trường. Dioxin có thể hình thành trong quá trình sản xuất công nghiệp các hóa chất chứa clo, cũng như trong các quá trình đốt, chẳng hạn như đốt rác thải. PCB từng được sử dụng trong nhiều lĩnh vực công nghiệp, như máy biến áp, vật liệu trám kín trong nhà và một số ứng dụng khác, trước khi bị cấm tại Thụy Điển từ thập niên 1970.

Người dân chủ yếu phơi nhiễm dioxin và PCB thông qua thực phẩm. Đây là các chất tan trong chất béo, rất khó phân hủy và thường có trong các thực phẩm giàu chất béo như cá, thịt và sản phẩm sữa. Hàm lượng đặc biệt cao có thể được tìm thấy trong các loài cá béo như cá trích và cá hồi tự nhiên đánh bắt tại các khu vực ô nhiễm, gồm biển Baltic, vịnh Bothnia, hồ Vänern và hồ Vättern.

Dioxin được xem là một trong những nhóm chất độc hại nhất, tuy nhiên mức độ rủi ro phụ thuộc vào độc tính và mức độ phơi nhiễm. Dioxin và PCB có khả năng tích lũy sinh học trong cơ thể trong thời gian dài. Thai nhi và trẻ sơ sinh đặc biệt nhạy cảm với các chất này trong quá trình phát triển. Vì vậy, đối với trẻ em, thanh thiếu niên và phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, việc giảm tối đa phơi nhiễm dioxin và PCB có ý nghĩa quan trọng, do các chất này có thể được tích lũy trong cơ thể người mẹ và truyền sang thai nhi hoặc trẻ bú mẹ qua nhau thai và sữa mẹ.

Theo Cơ quan Thực phẩm Thụy Điển, phơi nhiễm dioxin và PCB ở mức cao trong giai đoạn bào thai và sơ sinh có thể ảnh hưởng đến chất lượng tinh trùng khi trưởng thành, nồng độ hormone tuyến giáp và men răng. Các chất này cũng bị nghi ngờ có tác động đến sự phát triển não bộ, hệ miễn dịch và có thể gây ung thư.

Khuyến nghị về tiêu thụ cá

Cơ quan Thực phẩm Thụy Điển khuyến cáo trẻ em, thanh thiếu niên và phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, bao gồm phụ nữ mang thai và cho con bú, không nên ăn các loại cá có thể chứa hàm lượng dioxin và PCB cao quá 2-3 lần mỗi năm. Các nhóm người tiêu dùng khác không nên ăn các loại cá này quá một lần mỗi tuần.

Khuyến nghị áp dụng đối với cá hồi, cá hồi chấm và cá trích tự nhiên đánh bắt trên toàn bộ khu vực biển Baltic, từ bờ biển phía nam Skåne đến phía bắc vịnh Bothnia, bao gồm cả các con sông trong khu vực. Khuyến nghị cũng áp dụng đối với cá hồi, cá hồi chấm và cá trắng tự nhiên đánh bắt từ hồ Vänern và hồ Vättern, cũng như cá char từ hồ Vättern.

Cá hồi bán tại các siêu thị ở Thụy Điển thường là cá nuôi hoặc cá đánh bắt tại Đại Tây Dương, Thái Bình Dương, với hàm lượng dioxin và PCB thấp hơn. Điều này cũng áp dụng đối với cá nuôi tại biển Baltic, vịnh Bothnia, hồ Vänern hoặc hồ Vättern. Phần lớn cá trích đóng lọ bán trong siêu thị không có nguồn gốc từ biển Baltic. Người tiêu dùng được khuyến nghị đọc kỹ bao bì hoặc hỏi nhân viên bán hàng để biết xuất xứ của sản phẩm.

Quy định và ngoại lệ của Thụy Điển

Trong Liên minh châu Âu, các mức giới hạn tối đa hợp pháp được áp dụng đối với dioxin và PCB trong thực phẩm có nguồn gốc động vật, bao gồm dầu biển như dầu cá và dầu gan cá. Mục đích là ngăn chặn các thực phẩm có hàm lượng dioxin và PCB cao nhất lưu thông trên thị trường.

Tuy nhiên, cá béo từ biển Baltic, hồ Vänern và hồ Vättern thường có hàm lượng dioxin và PCB vượt mức giới hạn tối đa của EU. Từ năm 2002, Thụy Điển được áp dụng ngoại lệ đối với một số loài cá. Các loài được miễn trừ gồm cá trích tự nhiên dài trên 17 cm, cá hồi, cá char, cá hồi chấm và cá mút đá sông đánh bắt tại khu vực biển Baltic, bao gồm hồ Vänern và hồ Vättern. Ngoại lệ này cho phép các loài cá nói trên được bán tại thị trường Thụy Điển, bất kể hàm lượng dioxin và PCB.

Điều kiện để Thụy Điển được áp dụng ngoại lệ là Cơ quan Thực phẩm Thụy Điển phải cung cấp thông tin về rủi ro khi tiêu thụ cá béo từ khu vực biển Baltic, đồng thời phổ biến khuyến nghị dinh dưỡng liên quan. Hằng năm, cơ quan này báo cáo với Ủy ban châu Âu về cách thức phổ biến thông tin, cũng như biện pháp bảo đảm cá vượt mức giới hạn tối đa không được xuất khẩu sang các nước EU khác.

Mức độ phơi nhiễm và xu hướng giảm

Theo các tính toán dựa trên khảo sát khẩu phần ăn của Cơ quan Thực phẩm Thụy Điển, mức hấp thụ trung vị dioxin và PCB giống dioxin ở người trưởng thành từ 18-80 tuổi tại Thụy Điển là 3,5 pg TEQ/kg trọng lượng cơ thể mỗi tuần. Khoảng một nửa lượng dioxin và PCB mà người dân phơi nhiễm đến từ cá. Sản phẩm sữa và thịt cũng là những nguồn phơi nhiễm quan trọng.

Đối với trẻ em và phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, việc hạn chế phơi nhiễm với các chất giống dioxin đặc biệt quan trọng. Ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, cá và hải sản đóng góp hơn một nửa lượng dioxin và PCB giống dioxin trung bình. Ở trẻ em, cá, thịt và sản phẩm sữa có mức đóng góp tương đương nhau.

Kết quả nghiên cứu giỏ hàng thị trường mới nhất năm 2022 cho thấy mức hấp thụ trung bình dioxin và PCB giống dioxin tại Thụy Điển là 2-3 pg TEQ/kg trọng lượng cơ thể mỗi tuần và đã giảm so với nghiên cứu đầu tiên năm 1999. Cơ quan Thực phẩm Thụy Điển cũng cho biết mức dioxin và PCB trong sữa mẹ của các bà mẹ sinh con lần đầu tại Thụy Điển đã giảm khoảng 5% mỗi năm trong giai đoạn 1996-2022. So với mức đo được trong sữa mẹ vào thập niên 1970, hàm lượng hiện nay đã giảm xuống còn khoảng một phần mười.

Dù mức phơi nhiễm của trẻ bú mẹ có thể cao hơn ngưỡng hấp thụ hằng tuần có thể dung nạp, các nhóm chuyên gia trong nước và quốc tế vẫn thống nhất rằng cần khuyến khích nuôi con bằng sữa mẹ, vì lợi ích của việc bú mẹ vượt trội so với rủi ro liên quan đến dioxin và PCB.

Đối với doanh nghiệp thực phẩm, đặc biệt là doanh nghiệp kinh doanh, nhập khẩu, chế biến hoặc phân phối thủy sản tại Thụy Điển, thông tin về nguồn gốc đánh bắt, vùng khai thác và mức độ tuân thủ quy định về dioxin, PCB là yếu tố quan trọng. Các sản phẩm cá có xuất xứ từ khu vực biển Baltic, hồ Vänern và hồ Vättern cần được kiểm soát chặt chẽ, đồng thời bảo đảm thông tin minh bạch để người tiêu dùng có thể lựa chọn phù hợp với khuyến nghị của cơ quan chức năng.

(Thương vụ Việt Nam tại Thụy Điển kiêm nhiệm Đan Mạch, Na Uy, Iceland, và Latvia)