Uỷ ban châu Âu vừa công bố giai đoạn đầu của cuộc cải tổ sâu rộng chính sách nông nghiệp chung (CAP), mở đường cho sự “tái quốc hữu hoá một phần” quyền kiểm soát trợ cấp nông nghiệp của khối. Những thay đổi này được xem là bước ngoặt sau làn sóng biểu tình của nông dân và phản ánh nhu cầu đơn giản hóa và phân quyền cho các quốc gia thành viên.
Dưới đây là 5 ý tưởng then chốt trong cải cách mới:
1. Từ “tiến hoá” thành “cách mạng”
Dù Ủy viên Nông nghiệp EU Christophe Hansen từng cam kết chỉ là “tiến hóa chứ không phải cách mạng”, thực tế cho thấy cải cách lần này mang tính đột phá. CAP sẽ không còn được chia thành hai trụ cột truyền thống kể từ năm 1999, mà sẽ được gộp vào một quỹ duy nhất cùng với chính sách vùng (Cohesion Policy) và các khoản trợ cấp nghề cá.
Tuy nhiên, cải cách này cũng xây dựng trên cơ sở các thay đổi sau cuộc biểu tình của nông dân năm ngoái, đặc biệt là việc đơn giản hóa điều kiện nhận trợ cấp và mô hình phân phối dựa trên các kế hoạch quốc gia đã được thỏa thuận từ năm 2021.
2. “Đại hợp nhất” nhưng nông nghiệp vẫn được ưu tiên
Cải cách ngân sách mới hợp nhất CAP và chính sách vùng vào một “Quỹ duy nhất”, chiếm khoảng hai phần ba ngân sách EU. Dù vậy, lĩnh vực nông nghiệp vẫn có cơ chế bảo vệ riêng: một tỷ lệ tối thiểu trong quỹ sẽ được dành riêng cho nông nghiệp thông qua cơ chế “vòng bảo vệ” (ring-fencing), giúp tránh bị “giành giật” bởi các ưu tiên khác trong chính sách vùng.
3. Phát triển nông thôn vẫn tồn tại nhưng không còn là một “trụ cột”
Từ năm 2000, CAP gồm hai trụ cột: trợ cấp trực tiếp và phát triển nông thôn. Dưới mô hình mới, khái niệm “trụ cột thứ hai” sẽ bị loại bỏ. Tuy nhiên, các chính sách hỗ trợ nông dân nhỏ, dự án môi trường hay phát triển nông thôn vẫn sẽ tiếp tục – chỉ không còn mang cấu trúc riêng biệt. Tính chất đồng tài trợ từ ngân sách quốc gia và EU vẫn được giữ lại.
4. Mất đi chữ “Chung” trong CAP
Cải cách mới khiến CAP trở nên mang tính quốc gia nhiều hơn – nguy cơ “mất đi tính chung” (Common) trong Chính sách Nông nghiệp Chung.
Sau năm 2028, việc thực hiện CAP sẽ chủ yếu dựa vào đàm phán song phương giữa Uỷ ban châu Âu và từng quốc gia thành viên. Quốc hội châu Âu và các cơ quan địa phương sẽ có ít ảnh hưởng hơn. Mỗi nước có quyền kiểm soát cao hơn với cách chi tiêu quỹ CAP, từ đó tạo nguy cơ phân mảnh chính sách nông nghiệp trong toàn khối.
5. Một số yếu tố quen thuộc vẫn được giữ lại
Các hình thức hỗ trợ nông dân theo diện tích và hỗ trợ có liên kết (coupled income support) vẫn được duy trì, chỉ có điều chỉnh nhỏ. Quỹ dự phòng khủng hoảng – nhằm ứng phó với biến động thị trường hay thiên tai – cũng tiếp tục tồn tại.
Một điểm mới đáng chú ý là tất cả các quốc gia thành viên sẽ phải thiết lập dịch vụ hỗ trợ nông dân khi họ không thể làm việc vì lý do sức khoẻ, sinh con hay chăm sóc gia đình. Chương trình này sẽ được đồng tài trợ bởi ngân sách quốc gia.